Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон
ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур

Қисми илм ва инноватсия

ahmadov

АҲМАДОВ Баҳромҷон Раҷабович,

муовини ректор оид ба илм ва инноватсия, доктори илмҳои техникӣ, профессор

ИЛМ, дар баробари ҳалли вазифаи асосии тайёр намудани мутахассисони баландпоя барои эҳтиёҷоти КАС-и ҷумҳурӣ ҳайати профессорон ва омӯзгорони донишгоҳ ба раванди корҳои илмӣ-тадқиқотӣ аз рӯзҳои аввали таъсисёбии он аҳамияти хосса медиҳанд. Дар ин раванд бояд тазаккур дод, ки донишгоҳ дар баробари он, ки муассисаи таълимист дар ҷумҳурӣ дар як вақт яке аз марказҳои илмии боэътимод ба шумор меравад.

Аввалин дастовардҳои илмӣ маҳз маҳсули натиҷаи тадқиқотҳои илмии олимони ҳамин даргоҳанд. Бо назардошти ин таърихи илмии донишгоҳ як саҳифаи пурғановати илму истеҳсолоти кишоварзии ҷумҳуриамонро ташкил медиҳад.

Дар солҳои аввали таъсисёб то солҳои 40-ум мавзӯи корҳои илмӣ-тадқиқотии олимони донишгоҳ бо тарҳрезии агротехникаи парвариши зироатҳои ғаллагӣ, пахта, юнучқа, ток, меваю сабзавот бахшида шуда буд. Ҳанӯз соли 1940 нақшаи корҳои илмии олимони донишгоҳ 20 мавзӯъро дар бар мегирифт. Аз соли 1946 сар карда ҷамъбасти корҳои илмӣ-тадқиқотӣ дар солҳои тақвимӣ муҳокима карда мешуданд. Олимони донишгоҳ дар конференсияҳои илмӣ, ки ба онҳо соли 1946 оғоз бахшида шудааст, бо маърӯзаҳо мунтазам баромад мекарданд.

Соли 1948 аввалин маротиба маҷмӯаи мақолаҳои илмии олимони донишгоҳ бо номи "Навиштаҷоти Донишкадаи хоҷагии кишлоқи Тоҷикистон" бо 19 мақола аз чоп баромад. Олимони донишгоҳ дар хонданбоб гаштани маҷаллаи илмӣ-истеҳсолии Вазорати хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон "Хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон" (соли таъсисаш 1948) саҳми босазое гузоштаанд.

Дар солҳои баъдиҷангӣ дар баробари масъалаҳои номбаршуда ба мавзӯи тадқиқотҳои илмӣ масъалаҳои парвариши анҷибар, гулкарам ва механиконии зироаткорӣ, интродуксияи зироатҳо илова шуданд. Соли 1957 аз рӯи 45 ва соли 1962 аз рӯи 66 мавзӯъ тадқиқотҳои илмӣ гузаронида мешуд ва дар амалӣ гардонидани онҳо мутаносибан 62 ва 102 нафар омӯзгор иштирок мекарданд. Дар ин солҳо омӯзгорони кафедраҳои ҷомеашиносӣ ба корҳои илмӣ ҷалб карда шуданд. Олимони факултети зоотехникӣ ба масъалаи мукаммалгардонии зотҳои мавҷудаи чорвои хоҷагии қишлоқ ва мубаддалгардонии чорвои каммаҳсули ҷойдорӣ ба сермаҳсул машғул буданд.

Дар солҳои 50-60- ум олимони донишгоҳ аз рӯйи натиҷаҳои корҳои илмӣ- тадқиқотиашон ба гирифтани 11 шаҳодатномаи муаллифӣ мушарраф гардонида шуданд.Дар солҳои 60-70-ум ва минбаъд омӯзиши маҷмӯи масъалаҳои хоҷагии қишлоқи ҷумҳурӣ дар доираи соҳаҳо: агрономӣ, ҳимояи наботот, зоотехникӣ, тибби ветеринарӣ, тарҳрезии масъалаҳои рушдбахши истеҳсолот ва беҳтар намудани сифати маҳсулоти соҳа, интродуксия, корҳои селексионӣ, ҳалли масоили кимиёкунонӣ, механиконӣ, гидромелиоративӣ, технология, таъмир ва иқтисодиёти истеҳсолоти кишоварзӣ масъалаҳое буданд, ки мавриди тадқиқоти олимони донишгоҳ қарор дода шуда буданд.

Дар соли 1969 якумин қисмати сохтории донишгоҳ озмоишгоҳи "Ғизои минералии чорвои хоҷагии қишлоқ" таъсис дода шуд, ки роҳбариашро профессор Ғаффоров А. Қ. ба уҳда дошт. Дар тӯли ин солҳо маҳсулнокии корҳои илмӣ ва шумораи иштирокчиёни он меафзуданд. Масалан, агар дар соли 1969 ҳамчун маърӯзачӣ дар конференсияҳои илмӣ 47 омӯзгор иштирок карда бошад, пас дар соли 1970 шумораи онҳо ба 91 расидааст.

Барои ин солҳо дар фаъолияти илмӣ равонасозии тамоми иқтидори зеҳнӣ ба ҳалли масъалаҳои актуалии прогресси илмӣ-техникӣ, васеъгардонии тадқиқотҳои маҷмӯӣ, мустаҳкамгардонии алоқаи илм бо истеҳсолот хос аст.

Донишкада дар кулли мавридҳо дар ин солҳо ташкилкунанда ва иштирокчии фаъоли конференсияҳои илмӣ-истеҳсолӣ буд, ки онҳо ба ҳалли масоили соҳаҳои мухталифи истеҳсолоти кишоварзӣ, истифодаи таҷрибаи пешқадами истеҳсолоти кишоварзии минтақаҳои гуногуни ҷумҳурӣ оид ба ирригатсия, мелиоратсия, иқтисодиёт ва ташкили хоҷагии қишлоқ баромад намудааст.

Дар ҳамон солҳо аз рӯи натиҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотӣ корҳои зерин ҳаллу фасли худро ёфтанд:

-  ихтирои типи нави тоҷикии швитсизебуии чорво (Горбунов Н.);Тарҳрезии технологияи тайёр намудани биопреппаратҳо ба муқобили нағзаки бузҳо (Ванновский Т. Я.); Ихтирои навъҳои нави пахтаи миёнанах ТСХИ-63, ТСХИ-65 (Нагибин Я. Д., Ҳайдаров Э. Ҳ.); Ихтирои навъи нави гандуми тирамоҳӣ "Сурхак юбилейный" (ЕрмоленкоА. П.); Усул ва мукаммалгардонии роҳҳои муайянкунии миқдори нитроген ва микроэлементҳо (Мешеряков А. М., Ҷуманқулов Ҳ.Қ.);

- интихоби зироатҳои мобайнии нашъунамои зимистона дар системаи дар давоми сол пурра истифода бурдани заминҳои обӣ, агротехникаи шолӣ, реҷаи обию ҳавои хокҳо (Нурматов А. Н., Қаюмов Ғ. Қ., Гулмамедова Н. Н.); Ихтирои зоти нави гуштӣ-равғанӣ ва пашмии тоҷикии гӯсфанд (Алиев Ғ.А.); Муайян намудани миқдори микроэлементҳо дар хӯрокаҳою маводҳои биологӣ ва таъсири онҳо ба маҳсулнокии чорво (Ғаффоров А. Қ.);

-  мукаммалгардонии усулҳои мубориза бар зидди касалиҳои сирояти хун (Авессаломов И. С); Таҳрезӣ ва тавсиянома оид ба системаи чорабиниҳои нигоҳдории тандурустӣ- диспансеризатсияи ҳайвони калони шохдор ва истифодаи флюорографии рентгенӣ ва дигар методҳо (Мустақимов Р. Т.); Усулҳои самараноки мукаммалгардонии дохили зотии гӯсфандони ҳисорӣ (Форсихонов С. И,); Тарҳрезии усулҳои самараноки мубориза бар зидди фузариоз ва дигар касалиҳои пахта (Менликиев М. Я);Ихтирои чӯянҳои нави ба хӯрдашавӣ устувор (Лядский В. Б.);Тарҳрезӣ ва тадбиқи усулҳои нави барқароркунии қисмҳои мошину олотҳо (Пулотов А,);Тайёр намудани намунаи таҷрибавии мошинаи анҷибарғундоранда, хушккунаки индуксионӣ ва тухмипошаки универсалӣ (Шукуров А., Мадалиев А., Попов А., Ахунов Т. И,); Технологияи гирифтани ду ҳосили дон дар як сол аз заминҳои обии минтақаҳои мухталифи хокию иқлимии ҷумҳурӣ (Қосимов Ҷ. Қ,);

-  тарҳрезӣ ва татбиқи усули муборизаи интегратсионӣ бар зидди зараррасонҳои пахта (Муҳиддинов С. М,); Омӯзиши хусусиятҳои хоси физикии булурҳои моеъ (Бобоев А. С., Сабуров Б.С.); Тарҳрезии усулҳои нави обёрии заминҳои нишеб ва конструксияи системаи объёрӣ (Нурматов Н. К.); Тадқиқотҳо ва тадбиқи онҳо дар истеҳсолот оиди ҳисоби хоҷагӣ ва ҳавасмандгардонии маводи меҳнат (Мироқи лов Т.М., Солиев Х.С.) ва ғайраҳо.

Истиқлолияти давлатӣ, иқтисоди бозоргонӣ, шаклҳои гуногуни моликият ва истифодаи замин масъулияти олимони донишгоҳро боз ҳам афзуд. Бо назардошти ин ва бо мақсади дуруст ба роҳ мондани фаъолияти илмӣ дар сохтори идоракунии қисми илм тағйиротҳо ворид карда шуданд. Айни замон дар сохтори қисми илм ва инноватсияи донишгоҳ раёсати илм ва инноватсия (сардораш дотсент Боймуродов Р.Б.), шуъба оид ба корҳои магистратура, аспирантура ва докторантура (PhD) (Абдуллобеков Б.С.), мутахассиси шуъба оид ба корҳои магистратура ва докторантура, бахши рушди касбият (кариера) (Саидмуродова Г.), шуъбаи танзими фаъолияти илмии донишҷӯён (Аминова Г.), маркази табъу нашр (Сайдалиев М.), Парки технологӣ, шурои диссертатсионӣ, озмоишгоҳҳо, мутахассиси-патентшиносӣ (Абдуллоева С.), муҳосиб (Аъзамова М.). Тибқи Қарори Шӯрои олимони донишгоҳ № 1 аз 26.09.2008 вазифаҳои муовини декан оид ба илм низ ба ҷадвали вохидҳои корӣ ворид карда шудааст.

Фаъолияти илмии олимони донишгоҳ дар рушди илми кишоварзӣ ва пешниҳоди усулҳои навини тадқиқот дар самтҳои селексия ва технологияи парвариши зироату чорво, ба танзим даровардани реҷаҳои мухталифи хоку зироатҳо, ҳифзу табобати зироатҳои кишоварзӣ ва чорво аз касалиҳо ва организмҳои зараррасон, мукаммалгардонии мошину олотҳои кишоварзӣ, татбиқи усулҳои самараноки обмонӣ, хӯронидани чорво, бунёди боғҳои интенсивии нав, интродуксияи растаниҳо, татбиқи механизми усулҳои муфиди иқтисодӣ дар идоракунии истеҳсолоти кишоварзӣ ва ғ. бағоят назаррас аст. Дар ҳамаи зинаҳои тараққиёти ҷомеа мазмуну мундариҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотии олимони донишгоҳ ба ҳалли масъалаҳои бунёдию амалӣ нигаронида мешуданд, ки маҳз аз талаботи истеҳсолоту вазифаҳои гузошташуда бармеомаданд.

Алҳол олимони донишгоҳ кӯшиш ба харҷ медиҳанд, ки дар шароити Истиқлолияти давлатӣ, шаклҳои гуногуни моликият ва истифодабарии замин он масъалаҳоеро таҳқиқ намоянд, ки ба рушди истеҳсолот дар давраи гузариш ба иқтисоди бозоргонӣ мусоидат намуда, каммасрафу обу энергия захиракунанда бошанд ва бешубҳа барои болоравии иқтисодиёти кишвар заминаи боэътимод гузоранд.

Мувофиқи нақшаи дурнамои КИТ ва дар асоси нақшаи тақвимии тасдиқшуда дар донишгоҳ аз рӯи 10 мавзӯи фармоишӣ ва 16 мавзӯи сарборӣ корҳои илмӣ-тадқиқотӣ гузаронида мешаванд. Аз он ҷумла, дар факултети агрономӣ иҷрои КИТ аз рӯи 2 мавзӯъ, зоотехникӣ 3, механиконии кишоварзӣ 1, боғдорӣ ва биотехнологияи кишоварзӣ 2 ва ИИТ биотехнологӣ 2 мавзӯъ ба нақша гирифта шудааст.

Аз ҳисоботи роҳбарони мавзӯъҳои КИТ бармеоянд, ки дастовардҳои илмӣ дар самтҳои зерин назаррасанд:

Дастовардҳои корҳои илмӣ-тадқиқотии гузаронидашудаи зерин назаррасанд:

- тадқиқотҳо нишон доданд, ки киштгардонҳои 4 майдонаи кӯтоҳдаври пахтаю зироатҳои ғаллагӣ имкон медиҳанд, ки аз ҳар гектар замини обӣ 28,4-30,5 сентнери пахтаи ангорӣ, 76,5 с/га ҷуворимакка ва 21,2 с/га моши ангорӣ ба даст оварда шавад. Кишти зироатҳои ғалладонагии тирамоҳӣ бо пахтаи ангорӣ имконият медиҳад, ки 50,2 с/га дон ва 27,4 с/га пахтаи ангорӣ истеҳсол карда шавад (Сардоров М.Н.);

- омӯзиши маҳсулнокии марғзорҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон дод, ки аз кишти саксаул ва изен мутаносибан 6-8 с/га ва 4-5 с/га тухмии ин зироатҳо ба даст оварда шуд (Қодиров Қ.Ғ);

- тадқиқотҳои илмӣ дар технологияи парвариш ва системаи ҳимояи пахта ва харбузаю тарбуз аз сафедболакҳо нишон дод, ки миқдори зиёди пайдоиши сафедболаки дар нимаи дуюми мавсим дар тарафи поёнии баргҳо ҷой шуда, ба ҳосили пахта то охири тирамоҳ зарари худро мерасонад. Ба муқобили сафедболакҳо препаратҳои Каратэ,5%э.к.,Нурелл-Д, 55%э.к., Детсис, 2,5%э.к, Сипар-Т, 20%э.к. истифода бурда шуд, ки онҳо самараи хуб медиҳанд (Тошпулотов М.);

- натиҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотӣ аз рӯйи мавзуи «Коркарди ҳимояи интегратсионии помидор аз зараррасонҳо ва касалиҳо дар водии Ҳисор» нишон дод, ки бар зидди зараррасонҳои помидор (кирми пахта, ширинчаҳо, кӯяи помидор, ганданафасакҳо) препаратҳои ҳозиразамон ва растаниҳои шаҳддиҳанда барои ҷалб ва зиёд намудани ҳашароти фоидаовар истифода бурда шуда (шибит, кашнич, райҳон, ҷамбил, хуҷаста (календула) ва ғайраҳо), кишт карда шудаанд. Самаранокии биологии препаратҳои Нурелл Д, Конфидор ва Омайт бар зидди кирми пахта 100-79.2%, препарати БИ-58 (нав) 74.2-40.1%-ро ташкил намуд. Самаранокии препаратҳои Нурелл Д, Конфидор ва Омайт бар зидди ширинчаҳо 100-84.4%, БИ-58 80.1-60.8%- ро нишон додаанд (Қаҳоров Ҳ.).

- дар давоми соли 2017 дар хоҷагиҳои зотпарварии ба номи Латиф Муродов ва ба номи А.Юсуфов 54,5% модаговҳо бордор шуданд (Рӯзиев Т.);

- натиҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотӣ аз рӯйи мавзӯи «Истифодаи ташхиси КДН дар корҳои селексионӣ – зотпарварӣ» нишон доданд, ки дар натиҷаи омӯзиши КДН – чорвои калони шохдор як қатор картаҳои генетикии чорво ташкил карда шудааст. Ҳоло зиёда аз 300 микросателити маркерҳои чорвои калони шохдор маълум карда шудаанд ва аз ин шумора барои истифода дар чорвои калони шохдор 30 микросателит пешниҳод мешаванд. Барои тадқиқи аллелофонди чорво 150 намунаи чорвои швитсезебувидӣ, 20 чорвои сиёҳало ва 30 намунаи чорвои таҳҷоӣ дар Институти чорводории умумироссиягии Федератсияи Россия бурда зери таҳқиқот гирифта шудааст. Бо ҳамкории олимони Федератсияи Россия нутфаи чорвои архари помирӣ барои бордор кардани чорвои майда (гӯсфандон) равона карда қобилиятнокии нутфаи архари помирӣ омӯхта шуда дар гӯсфандони зоти ҳисорӣ бордор карда шуд ва дар натиҷа 18 сар барраи гибридӣ гирифта шуда, зери таҳқиқ қарор доранд (Амиршоев Ф.);

- таҳлили натиҷаҳои таҷрибавӣ нишон доданд, ки истифодаи бентонитҳои маҳаллӣ дар ғизои бедоначӯҷаҳо ба миқдори 0,5-1,5% барои беҳтар шудани рушду нумӯи онҳо мусоидат менамоянд (Комилзода Д.);

- ҳангоми асоснок намудани мушахассоти конструктивӣ ва истифодабарӣ, инчунин реҷаҳои оптималии кори мошини мушатарак, ки бо тракторҳои синфи 1.4 arpeгaтикунонида пайваст мешавад, то 50% сарфи сӯзишворӣ кам гардида, арзиши аслии маҳсулот коҳиш меёбад (Аҳмадов Б.Р.);

- гузаронидани таҷриба дар муҳити in vitro дар ғизои сунъӣ ба мақсади зиёд намудани қаламчаҳои  растаниҳои сӯзанбарг, секвойядендрони азимҷусса, биотаи шарқӣ, сарви аризонӣ, можжевелники виргинӣ ва қаламчаҳо аз дарахтони мевадиҳанда (бодом) ва истифодаи усули нав коркардашудаи таъмизкунии қаламчаҳо, ҳосил шудани каллус ва ризогенез мушоҳида карда шуд (Нимаджонова К);

- тадқиқотҳо оид ба муайян намудани захираҳои табиии растаниҳои шифобахш дар дараи Ғажне гузаронида шуда нишон доданд, ки масоҳати популятсияҳои қоқутӣ - 8,7 га; мастак - 1,42 га; гули парпӣ - 1,8 га; пиёзи анзур - 1,-5 га; чоқалаи баланд - 0,58 га. Захираҳои биологии қоқутӣ - 1846,9 кг, мастак - 1885,6 кг, гули парпӣ - 103,5 кг, пиёзи анзур - 752,1 кг ва чоқалаи баланд 353,0 кг - ро ташкил медиҳанд (Сатторов Ҷ.);

- дар натиҷаи тадқиқотҳо ҳосил намудани намунаҳои нав бо усули муҳандисии ҳуҷайравӣ (култиватсияи бофтаҳои меристемӣ  дар чанд  намуди ғизо бо истифодаи намунаҳои картошка аз коллексияи СIР намунаҳои зерин: ТS  24/9, TS 30/4 – 2, TS 30/8, TS 35 /1, TS  41/8, TS 49/5 – 2, TS  52/1, TS 52 /1 – клон, TS 59/3, “Амиршо TS” (30/10), “Ғончӣ TS” (30/11) ҳамчун намунаҳои ояндадор  муайян карда шуданд  (Салимзода А.Ф., Анварова М.);

- натиҷаҳои  санҷишҳои маҳсулнокии намунаҳои “Амиршо –TS” (30/10), Ғончӣ- TS (30/11) соли 2018 дар хоҷагиҳои таҷрибавӣ гузаронида шуд;

- миқдори зарурӣ ва ҳисоботи санҷиши аломатҳои морфофизиологии намунаи “Ғончӣ” дар соли 2018 тайёр карда шуд ва  ба Муассисаи давлатии “Комиссияи давлатии озмоиши навъи зироатҳои кишоварзӣ ва муҳофизати навъҳо”дастрас карда мешавад. Намунаи “Амиршо” дар соли 2018 ба Муассисаи давлатии Комиссияи давлатии озмоиши навъи зироатҳои кишоварзӣ ва муҳофизати навъҳо пешниҳод карда мешавад (Салимзода А.Ф., Анварова М.).

Дар солҳои 2014-2018 олимони донишгоҳ аз рӯйи натиҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотӣ навъҳои навъи пахтаи “Ҳисор”, “Зарафшон”, “Ҳулбуқ”, гандуми навъи “3000-солагии Ҳисор”, “Моҳи нав”, картошкаи “Каримӣ”, “Ғончӣ” эҳтироъ намуданд ва дар ҳамаи ноҳияҳои ҷумҳурӣ аз тарафи Комиссияи навсанҷии давлатӣ ва баҳодиҳии навъи Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон минтақабоб карда шудаанд.

Гандуми мулоими навъҳои “Сипар”, “Меҳргон”, “Лочин”, тритикалеи “Юсуфӣ” аз соли 2016 барои санҷиши расмӣ ба Комиссияи навсанҷии давлатӣ ва баҳодиҳии навъи Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои санҷиш бо роҳбарии профессор Расулов С., Ҳайдаров З., Салимзода А.Ф., Анварова М., Маҳмадёрзода У.М.пешгниҳод карда шудааст.

Дар баробари ин ҳайати профессорону омӯзгорони донишгоҳ дар раванди амалӣ гардонидани барномаҳои рушдбахши соҳаҳои мухталиф (боғу токпарварӣ, пиллапарварӣ, тухмипарварӣ, занбӯриасалпарварӣ), ки аз қарорҳои Ҳукумати ҶТ бармеоянд, фаъолони иштирок меварзанд. Олимони донишгоҳ дар кулли чорабиниҳои илмию амалие, ки аз тарафи Ҳукумати ҶТ, вазоратҳои кишоварзӣ, маориф ва илм, иқтисоду савдо, АИ ҶТ, АИКТ ва дигар муассисаҳои давлатӣ гузаронида мешаванд, мунтазам саҳми худро мегузоранд.

Дар фаъолияти раёсати донишгоҳ дар қатори корҳои таълимию тарбиявӣ ба рушди корҳои илмӣ тадқиқотӣ диққати ҷиддӣ дода мешавад. Дар раванди амалигардонии натиҷаҳои КИТ шумораи чоп ва дастрас намудани тавсияномаҳо шаҳодати ин натиҷаҳост. Дар ин давра аз тарафи олимони донишгоҳ 80 тавсиянома ба истеҳсолкунандагон пешниҳод шудаанд.

Дар ин солҳо тайёр намудани олимони ҷавон номзадҳо ва докторони илм пурмаҳсул аст, ки дар таърихи донишгоҳ дар самти тайёр намудани кадрҳои илмию педагогӣ як саҳифаи дурахшон аст. Дар 5 соли охир маҳз аз рӯйи методикаи корҳои илмӣ-тадқиқотии донишгоҳ 33 нафар рисолаи номзадӣ ва 6 нафар рисолаи дараҷаи илмии докториро ҳимоя намуданд. Аз ҷумлаи дифоъкардагон 39 нафар (6 рисолаи докторӣ-Хотамов Т.М., Бобохонов Р., Султонова М., Назарова Н., Сахимов М.Р., Аҳмадов Б.Р.) дифоъ намудаанд.

Донишгоҳ дар раванди тайёр намудани кадрҳои илмию педагогӣ пойгоҳи зарурии моддию техникӣ ва моддиро дорост. Дар ин самт раёсати донишгоҳ тайёр аст, ки омӯзгороне, ки майлу рағбати дифои рисолаҳоро доранд, ҳаматарафа дастгирӣ менамояд.

Дар фаъолияти илмии ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур дар баробари тадқиқоти илмӣ тарбияи кадрҳои илмию педагогӣ мавқеи муҳимро ишғол менамояд. Ҳоло дар донишгоҳ 48 нафар доктори илм, аз ҷумла 6 нафар академики АИКТ, 5 нафар аъзои вобастаи АИКТ, 121 нафар номзади илм ва дотсент, 75 нафар аспиранту унвонҷӯ, аз он ҷумла 5 нафар аспиранти рӯзона, 5 нафар ғоибона, 30 нафар унвонҷӯ, 180 нафар магистр ва 35 нафар доктори PhD ҷиҳати тарҳрезии лоиҳаи мазкур ҷалб карда шудаанд. Ҳамаи онҳо ба мавзӯъҳои корҳои илмию тадқиқотӣ вобаста карда шудаанд ва фаъолияти онҳо таҳти назорати доимӣ мебошад.

Соли ҷорӣ Шӯрои диссертатсионии дифои рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ аз рӯйи ихтисосҳои 06.01.01-зироаткории умумӣ, растанипарварӣ; 06.01.07-ҳимояи наботот; 06.02.10-зоотехнияи ҷузъӣ, технологияи истеҳсоли маҳсулоти чорводорӣ ва 06.02.08-истеҳсоли хӯроки чорво, хӯронидани чорвои хоҷагии қишлоқ ва технологияи хӯрокаҳо дар донишгоҳ фаъолият намуданд. Инчунин устодони донишгоҳ дар шӯроҳои диссертационии Федератсияи Россия ва Ҷумҳурии Қирғизистон 3 нафар рисолаи номзадӣ ва 1 нафар рисолаи докторӣ ҳимоя намуданд.

Дар соли ҷорӣ аз тарафи Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шӯроҳои диссертатсионии миллӣ барои дарёфти дараҷаи илмии доктори фалсафа (PhD)- 6D КОА-014, доктор аз рӯйи ихтисос 6D050600 – иқтисодиёт 6D КОА-015, доктор аз рӯйи ихтисос 6D 080010 – агрономия, 6D 080800-агрохимия ва хокшиносӣ, 6D 080900 – меваю сабзавотпарварӣ, 6D 081100 – Ҳимоя ва карантини растаниҳо дар донишгоҳ барои фаъолият иҷозат дода шудааст, ки дар ин шӯроҳо 8 нафар рисолаи номзадӣ ҳимоя намуданд.

Дар тӯли солҳои 2014-2018 профессорону омӯзгорони донишгоҳ дар самти тарғиботи дастовардҳои илмӣ тавассути чорабиниҳои гуногуни илмӣ фаъолона иштирок намуданд. Натиҷаҳои КИТ-и олимон дар конференсияҳои илмию амалии олимони донишгоҳ ва донишҷӯён , конференсияҳои илмию амалии ҷумҳуриявӣ бахшида ба санаҳои таърихӣ муҳокима ва дастраси оммаи васеь гардонида шудаанд, ки дар кори онҳо зиёда аз 2000 нафар мутахассис иштирок намуданд.

Дар соли 2018 маҷаллаи "Кишоварз" ба рӯйхати маводи чопии эътирофшудаи КОА назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифта шуд, ки орзуи деринаи ҳайати профессорону омӯзгорони донишгоҳ буд.

Дар ин давра зиёда аз 130 китоби дарсӣ, 235 дастур, 50 монография, 1940 мақолаи илмӣ нашр карда шудаанд, ки аз натиҷаи иҷрои корҳои илмӣ шаҳодат медиҳанд. Саҳми олимони донишгоҳ дар раванди ихтироот ва сазовор гардидан ба патенту шаҳодатномаҳои муаллифии Маркази миллии патенту иттилоотии Вазорати иқтисод ва савдои ҷумҳурӣ дар ин солҳо назаррас аст. Ба олимон муяссар гардидааст, ки ба гирифтани 72 патенту шаҳодатномаҳои муаллифӣ барои дастовардҳои илмӣ сазовор гарданд.

Ду нафар олими шинохтаи донишгоҳ Иззатулло Сатторӣ ва Нурматов Неъмат Қурбонович ба гирифтани Мукофоти байналмилалии ба номи Суқрот сазовор шудаанд.  10 олими ҷавони донишгоҳ ба гирифтани ҷоизаи ҷумҳуриявии Исмоили Сомонӣ мушарраф гаштаанд, ки инҳо АҲМАДОВ Баҳром Раҷабович, ОЛИМОВ Аловиддин Хайруллоевич, Сатторов Носир Расулович, Баева Нодира, Давлатмуродов Тоҳир, Низомов Исохон, Ҳасанов Наҳтулло, Набиев Тоҳир, Комилзода Анис, Бахтиёри Саидвалӣ мебошанд. Профессор Муҳиддинов С. барои дастовардҳои илмӣ ба гирифтани Ҷоизаи ба номи академик Е.П. Павловский сазовор гирдидааст.

Ҷалби донишҷӯён ба КИТ ва иштироки онҳо дар чорабиниҳои илмии донишгоҳӣ, ҷумҳуриявӣ, байналмилалӣ яке аз маҳаки фаъолияти пурсамари донишгоҳ ба шумор меравад. Дар ин солҳо ҳамчунин дар донишгоҳ конференсияҳои илмӣ-амалии донишҷӯён гузаронида шуданд, ки дар онҳо зиёда аз 10000 нафар донишҷӯ иштирок ва баромад намуданд.

Ҳар сол тибқи барномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯйи 12 фан дар озмуни олимпиадаҳои фаннӣ донишҷӯён иштирок меварзанд ва дар байни дигар донишгоҳу донишкадаҳо ба гирифтани ҷойҳои намоён сазовор мегарданд.

Дар 51 кафедраи донишгоҳ маҳфилҳои илмии донишҷӯён фаъолият доранд ва дар кори онҳо қариб 600 нафар донишҷӯ ба корҳои илмӣ - тадқиқотӣ фаро гирифта шудаанд. Роҳбарии маҳфилҳои илмӣ ба зиммаи мудирони кафедраҳо, докторони илм, профессорон ва дотсентони пуртаҷриба вогузор карда шудааст. Ба маҳфилҳои илмии донишҷӯён, конференсияҳои илмӣ амалии онҳо, дастаҳои олимпии фаннӣ ва дигар чорабиниҳои илмӣ амалии онҳо Ҷамъияти илмии донишҷӯён вобаста карда шудааст. Дар давоми соли 2021, донишҷӯёни донишгоҳ дар якчанд чорабиниҳои илмӣ,  озмунҳои донишгоҳӣ иштирок карданд. Барои дарёфти «Ҷоми Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон» 6 нафар донишҷӯ иштирок намуда, Гулмамадов Ҷаҳонгир Давлатмамадович аз фанни математика сазовори ҷойи 3-юм гардида бо дипломи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва мукофоти пулии таъсиснамудаи донишгоҳ сарфароз карда шуд.

Дар Олимпиадаи фаннии ҷумҳуриявии байни муассисаҳои таҳсилоти олии   касбии кишвар  Фахрутдинов Бахтиёр аз фанни забони русӣ  сазовори ҷойи сеюм ва бо дипломи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мукофоти пулии таъсиснамудаи донишгоҳ сарфароз гардонида шуд.

Дар донишгоҳ айни замон 67 озмоишгоҳи илмӣ-таълимӣ ва 18 озмоишгоҳи илмӣ, Институти илмӣ-тадқиқотии биотехнологӣ, ду хоҷагии таълимӣ-таҷрибавӣ мавриди истифода қарор дода шудаанд, ки аз ин шумора 3-тоаш солҳои 2020-2021 бо ташаббуси ректори донишгоҳ, профессор Маҳмадёрзода У. М.  таъсис дода шудаанд.. Озмоишгоҳҳо бо асбобҳои замонавии электронию компютерӣ таҷҳизонида шудаанд. Танҳо дар тӯли 2-3 соли охир бо ҷалби инвеститсияҳои хориҷӣ озмоишгоҳҳои илмӣ-таҳқиқотии    “Истеҳсоли хӯроки чорво”, “Агрохимия ва хокшиносӣ”, “Сифат ва бехатарии маҳсулоти ғизоӣ”, “Баланд бардоштани иқтидори идоракунии чарогоҳҳо”, “Идоракунии устувори чарогоҳҳ”, “Таҳлили сифати гӯшт ва хӯроки чорво”, озмоишгоҳҳои  таълимиию илмии “Химия”, “Ихтиоология ва физиологияи ҳайвоноти хоҷагии қишлоқ”, “Физика” ва дар пойгоҳи факултети механиконии кишоварзӣ озмоишгоҳи замонавии “Манбаҳои барқароршавии энергия” бо таҷҳизотҳои муосири озмоишгоҳию таълимӣ таҷҳизонида шуданд.

Аз ҷумла соли 2021 лоиҳаи “Ташкили корхонаҳои навтаъсис СТАРТАП TRIGER –II” бо дастгирии Ҷамъияти ҳамкориҳои Олмон ба фаъолият шурӯъ намуд, ки дар доираи он пойгоҳи Хоҷа обигарм ва донишгоҳ  ба маблағи 110 ҳазор  сомонӣ маводҳои таълимӣ, тахтаҳои синфӣ ва  телевизорҳои калонҳаҷм харидорӣ гардиданд. 

Бо дастгирии  фонди филиали тоҷикистонии Маркази экологии минтақавии Осиёи Марказӣ  ба маблағи 350 000  (сесаду панҷоҳ ҳазор ) сомонӣ дар пойгоҳи  факултети гидромелиоративӣ  бино барои ташкили “Кластери навоварӣ, илмӣ – тадқиқотӣ оид ба идоракунии ҳамгирои захираҳои об” дар масоҳати 163 м2  (2 синфхонаи таълимӣ, ки ҳар яки он барои 60 нафар, 1 толори маҷлисгоҳ барои 90 нафар ва 1 утоқи корӣ барои 4 нафар) пурра таъмир гардида, аз ҷониби ташкилоти GIZ дар доираи лоиҳаи “Инкишофи ҳамаҷонибаи  ноҳияҳои кишоварзӣ” ба маблағи 176 000 сомонӣ мебел  барои кластери мазкур  харида шуд. Дар доираи Лоиҳаи миллии “Идоракунии захираҳои обӣ” бо маблағгузории ташкилоти “Хелветас”,  ташкилоти Ҳамкории Шветсария бошад,  маркази мазкур пурра бо технологияи муосир  муҷаҳҳаз гардонида шуда,   мавриди истифода  қарор дода шуд.

Дар доираи  лоиҳаи  “Мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва коҳиш додани натиҷаҳои он дар ҳавзаи баҳри Арал” майдончаи иқлимшиносӣ  ташкил ва бо таҷҳизоту асбобӣ муосири иқлимшиносӣ таъмин гардид.   

Дар  доираи лоиҳаи “Мукаммалгардонии барномаҳои таълимӣ дар соҳаи аграрӣ  мувофиқ ба стандартҳои байналмилалии  таълимӣ” толори конфронсӣ баъди таъмир ва  таҷҳизонидан бо технологияи муосир дар пойгоҳи факултети иқтисодӣ ба истифода дода шуд. Ҳамзамон,  дар  доираи лоиҳаи мазкур  4 китобу дастурҳои методӣ  чоп гардида,  китобхонаи электронии донишгоҳ  ба маблағи 374 000 сомонӣ таъмир  ва бо мизу курсӣ, моноблок ва воситаҳои техникӣ таъмин гардид.   Инчунин, дар доираи лоиҳаи мазкур озмоишгоҳҳои селексия ва тухмипарварии зироатҳои кишоварзӣ бо 15 номгӯй таҷҳизот ба маблағи 313540 сомонӣ ва замбӯриасоалпарварӣ бо 19 номгӯй таҷҳизот ба маблағи 137190, дар маҷмӯъ  бо маблағи   450730 сомонӣ таъмир ва бо таҷҳизоти муосир таҷҳизонида шуданд.  

Бо дастгирии молиявии ташкилоти швейтсариягии Каритас дар доираи лоиҳаи «Хизматрасонӣ дар самти обу ҳаво, об ва иқлим» 3 синфхонаи таълимӣ оид ба гидрология, агрометеорология, озмоишгоҳи таълимии масолеҳи сохтмонӣ ва 1 утоқи корӣ пурра аз таъмир бароварда шуда,  бо таҷҳизотҳои муосири таълим таъмин ва таҷҳизонида шуд.

Дар доираи  барномаю лоиҳаҳо  дар КВТТ «Ҳисор»-и шаҳри Ҳисор  дар ҳамкории донишгоҳ бо ширкати TICA  ва мутахассисони ширкати METOS-и давлати Туркия  дастгоҳи муосири il METOS - стансияи агрометереологӣ  муҷаҳҳас карданд.  Дастгоҳи мазкур барои гузаронидани корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ҷиҳати муайян кардани ҳарорати ҳаво, намнокӣ, боришот, намнокии баргҳо, шиддати шамол, шӯрии хок, намии хок, ултрасадои анонометрии шиддат, самти вазиши шамол, намнокии хок дар қабатҳои 5, 15 ва 25 см ва умуман аз рӯйи 15 нишондод истифода бурда мешавад. Ин дастгоҳ оид ба  ҳамаи ин нишондодҳо ҳар соат, ҳар рӯз ва ҳар ҳафта маълумот медиҳад. Дастгоҳи мазкур лаҳзаи обталабии зироатро низ муайян мекунад ва қодир аст, ки маълумоти  7- рӯзаро  пешгӯӣ кунад. Забони кории асбоби мазкур бо забонҳои русӣ ва англисӣ мебошад. Бо дастгирии  Фонди филиали тоҷикистонии “Маркази экологии минтақавии Осиёи Марказӣ”  дар пойгоҳи  факултети гидромелиоративӣ  “Кластери навоварӣ, илмӣ – таҳқиқотӣ оид ба идоракунии ҳамгирои захираҳои об” дар масоҳати 163 м2  (2 синфхонаи таълимӣ, ки ҳар яки он барои 60 нафар, 1 толори маҷлисгоҳ барои 90 нафар ва 1 утоқи корӣ барои 4 нафар)  ва дар доираи лоиҳаи миллии “Идоракунии захираҳои обӣ” бо маблағгузории ташкилоти “Хелветас” ташкилоти Ҳамкории Шветсария бошад,  маркази мазкур пурра бо технологияи муосир  муҷаҳаз гардонида шуд.

 Натиҷаи корҳои илмию таҳқиқотии олимони факултети механиконии кишоварзӣ нисбати таъминсозии захирашавии хароҷотҳои энергетикӣ нахустпатент аз тарафи Маркази миллии патентии иттилоотӣ барои ихтирои “Култиватор-нуриандози КУБ-3,5 барои зироатҳои полезӣ” ва “Тарзи коркарди хоки болои пал бо ғизодиҳии растаниҳои зироатҳои полезӣ” сазовор шуданд.

Доир ба тарҳрезӣ ва такмилдиҳии тарзи истифодабарии манбаъҳо алтернативии истихроҷи қувваи барқ тадқиқотҳои назариявӣ гузаронида шудаанд. Дар натиҷаи тадқиқотҳо дастгоҳи муштарак, ки аз қувваи шамол гармӣ ва рӯшноӣ, мавҷҳои электромагнитии радио нерӯ гирифта, онро ба энергияи барқ табдил медиҳад, тарҳрезӣ карда шуд.

Ба қисми илмии донишгоҳ дар солҳои гуногун профессорон Мешеряков А.М., Форсихонов С.И., Эшонов И.Э., Литвинов В.Н., Масаидов Р.С., Мирзоев Д.М., Пириев Ҷ.С., Салимов Т.О., Сардоров М.Н. ва Норов М.С. роҳбарӣ кардаанд.

Дар айни замон аз соли 2019  ин вазифаро доктори илмҳои техникӣ, профессор,  Аҳмадов Б.Р. иҷро мекунад.