ДОНИШГОҲИ АГРАРИИ ТОҶИКИСТОН БА НОМИ ШИРИНШОҲ ШОТЕМУР

Қисми таълим

Таълим, корҳои таълимию методиро дар донишгоҳ қисми таълим тавассути  банақшагирӣ, ташкил, мониторинг, ҳамоҳангсозии фаъолияти таълим ва назорати сифати таълим ба роҳ мемонад.

Фаъолияти қисми таълим барои тадбиқи санадҳои меъёрии ҳуқуқии ҷумҳуриявии соҳаи таҳсилоти олии касбӣ, ки ҳама мазмуну мундариҷаи ҷараёни сифати таълимро инъикос менамоянд, нигаронида шудааст.

Дар таркиби қисми таълим шӯъбаи таълим, Шӯрои методӣ, маркази
назорати сифати таҳсилот ва баҳодиҳии сатҳи дониш, шуъбаи низоми кредитии          таҳсил,  офиси «Бақайдгирӣ ва машаваратӣ», шуъбаи магистратура, шуъбаи   таҷрибаомӯзӣ ,  филиали ДАТ дар ноҳияи Данғара амал менамоянд.

Ҷараёни таҳсил дар шӯъбаи рӯзона аз рӯи дараҷаи бакалавриат (чорсола) аз рӯи низоми таҳсилоти кредитӣ ва муқаррарӣ, мутахассис (панҷсола)
ва магистратура (2 сола) сурат мегирад. Дар шӯъбаи ғоибона донишҷӯён аз рӯи дараҷаи мутахассис ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Қисми таълим фаъоллияти худро барои нақшагирӣ, ташкил, мониторинг, ҳамоҳангсозии фаъолитяи таълим ва назорати сифати онро мутобиқ ба талаботи ҳадди ақали мазмуну мундариҷаи Стандартҳои давлатии таълимии маълумоти олии касбии ҶТ оид ба ихтисосҳои мансуби донишгоҳ равона кардааст.

Муайян кардани самтҳои асосии такмили самаранокӣ, таҳияи таснифоти номгӯи тахассусҳо, таҳияи лоиҳаи нақшаҳои кори таълим, ҷадвалҳои раванди таълим, хулосаҳои ҳисоботӣ оид ба натиҷаи сессияҳои санҷишу имтиҳон ва аттестатсияҳои ниҳоии давлатӣ, коркарди тавсияҳо оид ба ҷустуҷӯи усулҳои нави таълим, такмили сифати таълим ва тадбиқи тадриҷии низоми таҳсилоти кредитӣ, ҳамоҳангсозии фаъолияти кафедраҳои тахассусӣ ва садорати факултетҳо оид ба ташкил ва гузаронидани таҷрибаҳои таълимӣ, истеҳсолӣ ва пешаздипломӣ самтҳои афзалиятноки кори яке аз сохторҳои  ин қисм, яъне шӯъбаи таълимро ташкил медиҳад.

Шӯрои илмию методӣ, ки ба кори он ноиби ректор оид ба таълим сарварӣ менамояд, ба сифати маҳфили бузурги назарии илмию педагогӣ ба ҳайати худ омӯзгорону донишмандони навҷӯю соҳибтаҷрибаро  гирд оварда, ҷараёни таълим ва сифату самаранокии онро бо таъмини методии раванди машғулиятҳои  дарсӣ, ҳамвора мавриди муҳокима қарор медиҳад. Барномаҳои таълимӣ, дастурҳои таълимию методӣ ва китобҳои дарсии донишгоҳӣ баъд аз баррасию тавсияи ин Шӯро интишор мешаванд.

Дар доираи корҳои Шӯрои илмию методӣ бо ибтикори қисми таълим тайи солҳои охир якчанд маротиба  лоиҳаи Талаботи ҳадди аққали мазмуну мундариҷаи Стандарти давлатии  таълимии маълумоти олии касбии ҶТ оид ба ихтисосҳои роиҷи донишгоҳӣ, ду маротиба нақшаҳои таълимии шакли таҳсили рӯзона ва  ғоибонаи дараҷаи академии мутахассис, нақшаҳои таълимии дараҷаҳои академии
бакалавриат  ва магистратура таҳия ва аз ҷониби  Вазорати маорифи ҶТ тасдиқ  карда шуданд.

Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур давра ба давра рушд ёфта, бо биноҳои таълимӣ, озмоишгоҳҳои таълимию илмӣ, кабинетҳои методӣ ва лингафонӣ, қироатхона, толорҳои дарстайёркунӣ, китобхонаи илмӣ, майдончаҳо ва толорҳои варзишӣ, ошхонаҳо ва хобгоҳҳои донишҷӯён таъмин гардидааст. 

Беҳтар гардидани пойгоҳи моддию техникии ин махзани маърифатро метавон аз нишондодҳои пешрафти донишгоҳ шуморид. Донишкада (ДАТ) соли 1931 дар шаҳри Хуҷанд бо як бинои таълимӣ фаъолият дошт, имрӯз бошад таълим дар 12 бинои таълимӣ фарогир мебошад. Таъмини тадриҷии пойгоҳи моддию техникӣ ба афзудани теъдоди ихтисосҳо, тахассусҳо, кафедраҳо ва факултетҳо мусоидат намуд. Дар солҳои 30-ум донишгоҳ нарасидани мутахассисонро аз ҳисоби омӯзгорони донишгоҳҳои дигари Иттиҳоди Шӯравӣ мепӯшонид.

Агар дар соли хониши 1931-1937 дар  19 кафедраи мавҷуда 32 нафар омӯзгорони штатӣ (2 нафар омӯз гори соҳибунвон, номзад ва дотсент) барои тадриси донишҷӯён аз рӯи 4 ихтисос фаъолият намуда бошанд, пас дар соли таҳсили 2010-2011 ин нишондиҳанда дар 55 кафедраи амалкунанда ба 476 нафар омӯзгорони штатӣ расид, ки аз ҷумлаи онҳо 2 нафар академики АИКТ, 4 нафар узви вобастаи АИКТ, 47 нафар доктори илм, 152 нафар номзади илм (барои тадриси донишҷӯён аз 31 ихтисос ва 7 ихтисоси ҳамгиро) ҷалб гардидаанд.

Раёсати донишгоҳ барои иҷрои қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, барномаҳои давлатӣ оид ба таъмин намудани муҷтамеи агросаноатии кишвар бо мутахассисони баландпояи замонавӣ тамоми тадбирҳои заруриро  меандешад, аз он ҷумла, агар то соли 1991   дар донишгоҳ танҳо аз рӯи 10 ихтисос мутахассис тайёр  мекарданд, аз соли 1992 то соли 2001 10 ихтисос: барқикунонӣ ва автоматикунонии кишоварзӣ, сохтмони иншооти гидротехникӣ, селексия ва генетикаи зироатҳои кишоварзӣ, заминсозӣ, ташкили хоҷагиҳои фермерӣ (дехқонӣ), механиконии коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, технологияи нигоҳдорӣ ва коркарди меваю сабзавот, маркетинг дар сектори аграрӣ, ҷангалпарварӣ ва технологияи истеҳсолӣ, коркард ва нигоҳдории маҳсулоти кишоварзӣ (чорводорӣ), аз соли 2002 то соли 2010 11 ихтисоси дигар: молия ва қарз (дар КАС), идоракунӣ дар сектори аграрӣ, пиллапарварӣ, агроэкология, истифодабарии комплексӣ ва ҳифзи захираҳои обӣ, занбӯриасалпарварӣ, беҳдошти ветеринарӣ, моҳипарварӣ, паррандапарварӣ, бунёди чаманзор, геодезия  ва дар соли 2012 7 ихтисоси ҳамгиро () кушода шуданд.
Дар асоси фармони Вазорати маорифи ҶТ № 923 аз 04.07.2007   дар бораи "Гузаштани муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба фазои ягонаи таҳсилоти ҷаҳонӣ" ва бо қарори Шӯрои илмии донишгоҳ (суратҷаласаи № 1 аз 28.09.с.20007) аз с/х 2006-2007 ихтисоси 25010715 (0620) - "Идоракунӣ дар КАС" пурра ба низоми кредитии таҳсилот (НКТ) гузаронида шуд.
Барои давра ба давра гузаштан ба ин низом аз ҷониби факултетҳо барномаи корӣсиллабусҳо вобаста ба фанҳои таълимии нимсолаҳо тайёр карда шудаанд.
Дар ин замина дар солҳои 2009-2011 қисми таълим семинарҳоро бо утодо ни факултетҳои донишгоҳ дар шӯъбаи низоми кредитии таҳсилоти донишгоҳ гузаронид. Дар семинарҳои мазкур асосан масъалаҳо оид ба гузаронидани дарсҳо мувофиқи низоми кредитӣ; моҳияти низоми кредитии таҳсилот; принсипҳои низоми кредитии таҳсилот; фарқиятҳои асосии таҳсили низоми кредитӣ аз анъанавӣ; тартиб додани барномаҳои корӣ (силлабусҳо); саволҳои рейтингӣ, имтиҳонӣ оиди дарсҳои аудиторӣ (лексионӣ, амалӣ, семинарӣ) ва кори беруназ синфӣ (кори мустақилона таҳти роҳбарии устод, кори мустақилонаи донишҷӯён; истифодаи шабакаи        интернет) фаҳмонида шуданд.

Донишгоҳ дар асоси Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №254 аз 29.04.2009  «Дар бораи  тасдиқи Барномаи давлатии рушди маорифи Тоҷикистон барои солҳои 2010-2015» ва фармони  вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон №923 аз 04.07.2007 дар бораи «Гузаштани муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба фазои ягонаи таҳсилоти ҷаҳонӣ дар соли хониши 2011-2012 бо назардошти пойгоҳи моддӣ - техникии донишгоҳ ва ҳуввияти миллии донишҷӯён низоми таҳсилоти кредитии хосро барои тамоми ихтисосҳои донишгоҳ роҳандозӣ намуд. Имсол аллакай ду курс бо ин низом ба таҳсил фарогир мебошанд.

Гузариши муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба низоми нави таҳсил, яъне низоми таҳсилоти кредитӣ яке аз дигаргуниҳое маҳсуб меёбад, ки бешубҳа заминаҳои воридшавии он то имрӯз фароҳам гаштаанд. Корҳои омодагӣ оид ба таҳияи ҳуҷҷатҳои меъёрии донишгоҳӣ, такмили ихтисоси омӯзгорон, фарогирии омӯзгорон ба курсҳои тайёрии низоми таҳсилоти кредитӣ, таҳияи нақшаҳои таълимӣ, барномаҳои васеи кории фаннӣ (силлабусҳо), мураттаб сохтани саволномаҳои тестӣ (санҷишӣ) аз ҷониби омӯзгорони фаннӣ, омода кардани кормандони раёсати таълим, садорати факултетҳо, мушовирони академӣ (эдвайзерҳо), омӯзонидани эдвайзерҳо роҳу равиши таҳияи нақшаи семестри тобистона (триместр) ва ғ. аз силсилаи чорабиниҳои донишгоҳӣ дар самти гузариш ба низоми таҳсилоти кредитӣ маҳсуб меёбанд.

Яке аз самтҳои афзалиятноки корҳои таълимию  методӣ беҳдошти тадриҷии пойгоҳи моддию техникии раванди таълим, яъне бо техникаи ҳозиразамон таъмин намудани ҷараёни таҳсил мебошад. Дар ин самт низ дар тадбиқи барномаи компютерикунонии ҷараёни таълим корҳои назаррас анҷом дода шуданд. Омӯзиши технологияи иттилоотию иртиботӣ дар тамоми факултетҳо ба роҳ монда шуд, ки ин усулҳои пешқадаму ҳозиразамони таълим ба донишҷӯёну омӯзгорон имконият медиҳанд, ки дониши информатсионии худро мустақилона зиёд кунанд ва сатҳи маърифати иттилоотии худро боло бардоранд.

Айни ҳол, дар донишгоҳ 380 адад компютер бо тамоми таҷҳизоти лозимӣ, 15 синфхонаи компютерӣ, 2 синфхонаи лингафонӣ, китобхонаи илмию электронӣ ва 2 синфхонаи бо тахтаҳои электронӣ муҷаҳҳаз барои пешбурди фаъолияти таълимию  методӣ ба омӯзгорону донишҷӯён хизмат мерасонанд, ки аз ин миқдор 45 адад компютераш ба шабакаи интернет васл гардидааст.

Таҳсили донишгоҳӣ ба тарзи рӯзона ва ғоибона бо забонҳои тоҷикӣ ва русӣ ҷараён дорад. Вобаста ба эхтиёҷоти хоҷагии қишлоқи кишвар ва фармоишҳои давлатӣ теъдоди донишҷӯён зиёд гардида, ихтисосҳо ва тахассусҳои нав, ки талаботи бозори меҳнатро қонеъ мегардонанд, кушода шуданд. Афзудани шумораи донишҷӯёнро ба таври интихобӣ чунин баён кардан мумкин аст: дар соли таҳсили 1931-1932 336 нафар (бо назардошти факултети коргарӣ) ва дар соли таҳсили 2012-2013 7375 нафар. Алҳол дар донишгоҳ  донишҷӯён аз тамоми минтақаҳои кишвар ва 5 давлати ҷаҳон таҳсил мекунанд.

Барои татбиқи амалии донишҳои назариявӣ мутобиқи талаботи нақшаҳои таълимӣ  гузаронидани таҷ- рибаомӯзиҳои таълимӣ, истеҳсолӣ ва пешаздипломиро тақозо мекунад. Пайванди бештар ва амиқи илм бо истеҳсолотяке аз масъалаи муҳим дар низоми  таҳсилоти олӣ мебошад. Ин имкон медиҳад, ки мутахассисони оянда дар  истеҳсолот  таҷриба  ва малакаи хуби касбӣ ҳосил намоянд ва ба фаъолияти  босамари амалӣ ҳарчӣ бештар   ва хубтар омода гарданд.

Барои аҳли кормандони донишгоҳ боиси ифтихор аст, ки Сарвари давлат зимни баррасии масъалаи мазкур, яъне самаранок ба роҳ мондани таҷрибаомӯзиҳои амалии донишҷӯёни донишгоҳи аграрӣ баҳои мусбат доданд ва ба роҳ мондани ин корро дар хоҷагиҳои навтаъсиси боғу токпарварии "Ёқут боғбунёд-2000"-и н. Ваҳдат ва "Баракат"-и н. Ёвон муфид ҳисобиданд.

Таҷрибаомӯзии ис теҳсолиро донишҷуёни курсҳои болоии ихтисосҳо дар пойгоҳҳои хоҷагиҳои таълимӣ-таҷрибавии донишгоҳ (Ҳисор ва Ёвон), хоҷагиҳои пешқадами  ҷумҳурӣ ,  нерӯгоҳҳои  обию барқӣ ,  корхонаҳои  саноатӣ ,  идораҳои молиявӣ, муассисаҳои илмию тадқиқотии АИ ҶТ, АИКТ дар асоси шартномаҳои дуҷониба мегузаронанд.

Дар доираи ҳамкориҳои дуҷониба донишҷӯёни хориҷӣ  низ дар факултаҳо ва озмоишгоҳу пойгоҳҳои таҷрибавии донишгоҳ таҷриба меомӯзанд, дар навбати худ донишҷӯёни вобаста ба ихтисос дар муассисаҳои илмӣ -таълимии  кишварҳои  Эрон , Амрико, Шведсия, Олмон ва мактабҳои олии Русия, Белорус, Украина, Қирғизистон, Қазоқистон, ИМА таҷриба меомӯзанд.

Дар Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур низоми бисёрзинагии таҳсилот, аз ҷумла, дар як  ихтисос низоми таҳсилоти кредитӣ бо фарогирии нақшаю барномаҳои таълимии дараҷаҳои академии бакалавриат ва магистратура тадриҷан татбиқ мешаванд.

Ҳоло донишҷӯёну аспирантон дар раванди таълим аз дарсҳои лексионии муаллимони шинохта Қосимов Ҷ.Қ., Ғаффоров А.Қ., Сатторӣ И., Гулов С.М., Сардоров М.Н.,Нимадҷонова К.Н., Аҳмадов Ҳ.М., Набиев Т.Н., Идиев Х.У., Мадаминов А.А., Комилов О.К., Кароматуллоев Э.С., ки ҳар яке дорои мактаби бузурги илмию омӯзгорӣ мебошанд, истифо да мекунанд. Натиҷаи заҳмату талошҳо  ва навовариҳои илмию методии омӯзгорон ба сатҳи  донишандӯзии донишҷӯён таъсири мусбат расонида, сифати  таълимро тадриҷан  беҳтар   мегардонад.

Ҳайати омӯзгорон барои тавсеаи дониши донишҷӯён ба хондани курсҳои тахассусӣ,  дарсҳои семинарии озмоишӣ, иҷрои корҳои хаттӣ ва мустақилона аҳамияти махсус зоҳир мекунанд. Донишҷӯён рисолаи дипломӣ ва  магистриро зери роҳбарии омӯзгорони ботаҷриба  навишта  ва дар ҳузури Комиссияи аттестатсионии давлатӣ дифоъ мекунанд.

Барои тадбиқи амалии таъкидҳои Президенти кишвар, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон "Таъмини шаффофияту воқеияти имтиҳонҳои қабул ва ҷараёни таҳсил" (ДДТ ба номи М.Осимӣ, аз 17.04.07) ва "Таъмини сифати таълиму тарбия барои баланд бардоштани маърифатнокию ҷаҳонбинӣ, худшиносии миллӣ, ифтихори ватандорӣ ва масъулияти шаҳрвандон", (Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ, аз 30.04.07) аҳли донишгоҳ тадбирҳои судманд андешид.

Ба ҳамин хотир соли чорум аст, ки дар мувофиқа бо аҳли донишгоҳ қабули  имтиҳонҳои ҷорӣ ба таври хоси тестӣ (комплексӣ) шаффофона ва воқеъбинона  амалӣ мегардад. Бо мақсади иҷрои қарори Шӯрои илмии донишгоҳ оид ба қабули компютерии имтиҳонҳо ва баҳодиҳии сатҳи дониш  Маркази санҷиши компютерии сатҳи дониш ва як синфхонаи муҷаҳҳаз бо компютерҳо ташкил  ва амалӣ карда шудааст.

Яке аз роҳҳои ҷалби навҷавонон барои таҳсил  дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ, қабули духтарон ва писарони лаёқатманди деҳоти дурдасти мамлакат тибқи саҳмия (квота)- и  Президенти ҶТ мебошад. Ин тарзи қабули духтарон ба ихтисосҳои роиҷи донишгоҳӣ аз соли 1997 шурӯъ шуда, то ҳол  амал мекунад.

Дар донишгоҳ тибқи квотаи президентӣ 277 донишҷӯ таҳсил менамояд, ки аз онҳо 10 нафар бо баҳои "аъло" таҳсил менамоянд. Дар байни духтарон ва писарони бо квотаи президентӣ таҳсилкунанда онҳое ҳастанд, ки дар олимпиадаҳо- ву озмунҳои ҷумҳуриявӣ иштирок карда сазовори ҷои ифтихорӣ гардидаанд.

Дар солҳои гуногун устодон Қосимов Ҷамол Қосимович (09.1960-05.1973), Эшонов И. (06.1973-11.1975), Мадаминов А.А. (12.1973-09.1989), Эшонов И. (10.1982-11.1986), Ризоев Акрамҷон Бобоҷонович (12.1986-08.1995),   Нимадҷонова   Кимёҷон (1995-1999), Сардоров М.Н.(1999-2002), Гулов Саидалӣ Маьмурович (05.2002-01.2009) ба ҳайси ноиби ректор оид ба таьлим ифои вазифа намудаанд. Ин вазифаро алҳол Салимов Амонулло Файзуллоевич ба зимма дорад (23.01.2009, то ҳоло).